به گزارش روابط عمومی بیمارستان امام سجاد(ع) یاسوج ، سیده زهرا دادگر کارشناس تغذیه و رژیم درمانی این مرکز آموزشی درمانی در یادداشت علمی به موضوع کبد چرب پرداخت: آیا می‌توان با غذا، چربی کبد را کاهش داد؟
کبد چرب یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن کبدی در جهان است. در سال‌های اخیر، دانشمندان دریافته‌اند که این بیماری فقط به مصرف چربی یا اضافه‌وزن مربوط نیست؛ بلکه مقاومت به انسولین، کیفیت کربوهیدرات‌های مصرفی، چربی احشایی، فعالیت بدنی و حتی الگوی خواب نیز در ایجاد و پیشرفت آن نقش دارند.
امروزه اصطلاح علمی رایج برای نوع مرتبط با اختلالات متابولیک، MASLD است؛ یعنی بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک. اگر تجمع چربی با التهاب و آسیب سلولی همراه شود، ممکن است بیماری به مرحله‌ای به نام MASH برسد و در برخی افراد به فیبروز یا سیروز منجر شود.
اما نکته امیدوارکننده این است که پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند تغییرات هدفمند در تغذیه و سبک زندگی می‌توانند چربی کبد و برخی شاخص‌های آسیب آن را بهبود دهند.
تازه‌ترین یافته: رژیم غذایی مدیترانه‌ای فقط برای قلب نیست!
یکی از مهم‌ترین موضوعات پژوهشی در سال‌های اخیر، نقش رژیم غذایی مدیترانه‌ای در کنترل کبد چرب است. یک مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز شواهد مربوط به الگوهای غذایی مختلف را بررسی کرده و رژیم مدیترانه‌ای را از گزینه‌های دارای پشتوانه علمی قوی برای کاهش چربی کبد دانسته است.
این رژیم بر مصرف مواد غذایی زیر تأکید دارد:
روغن زیتون به‌جای بخش زیادی از چربی‌های اشباع
سبزیجات و میوه‌های کامل
حبوبات و غلات سبوس‌دار
ماهی و مغزهایی مانند گردو و بادام
کاهش نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی‌ها و غذاهای فوق‌فرآوری‌شده
چرا این رژیم مؤثر است؟
چون می‌تواند به بهبود حساسیت به انسولین، کنترل قند خون و کاهش چربی احشایی کمک کند؛ عواملی که در شکل‌گیری کبد چرب نقش مهمی دارند. البته هیچ رژیمی به‌تنهایی برای همه بیماران نتیجه یکسانی ایجاد نمی‌کند.
۲. آیا قند از چربی برای کبد خطرناک‌تر است؟
یکی از نکات جالب در علم تغذیه، توجه به نقش قندهای افزوده، به‌ویژه فروکتوز موجود در بسیاری از نوشیدنی‌های شیرین، است.
هنگامی که مقدار زیادی قند و انرژی دریافت می‌کنیم، کبد می‌تواند بخشی از این انرژی اضافی را از طریق فرایندی به نام لیپوژنز نوین (De novo lipogenesis) به چربی تبدیل کند.
این فرایند در شرایط دریافت انرژی اضافی و اختلال متابولیک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بنابراین، در پیشگیری و کنترل کبد چرب باید به این موارد توجه کرد:
نوشابه و نوشیدنی‌های انرژی‌زا
آبمیوه‌های صنعتی و نوشیدنی‌های شیرین
شیرینی، بیسکویت و محصولات دارای قند افزوده
مصرف مکرر غذاهای پرانرژی و فوق‌فرآوری‌شده
یک نکته ظریف این است که میوه کامل را نباید با نوشیدنی شیرین یا آبمیوه صنعتی یکسان دانست؛ میوه کامل فیبر دارد و معمولاً سیرکننده‌تر است. شواهد علمی بیشتر از کاهش قندهای افزوده و انرژی اضافی حمایت می‌کنند، نه حذف کامل همه کربوهیدرات‌ها.
۳. کاهش وزن چقدر می‌تواند کبد را نجات دهد؟
این قسمت از نظر بالینی اهمیت زیادی دارد.
بر اساس مرورهای علمی جدید، میزان کاهش وزن پایدار با میزان بهبود کبد ارتباط دارد؛ هرچند نتیجه به شدت بیماری و شرایط هر فرد نیز وابسته است.
۴. آیا ورزش بدون کاهش وزن هم برای کبد چرب مفید است؟
بله! یکی از یافته‌های مهم این است که فعالیت بدنی می‌تواند چربی داخل کبد و برخی شاخص‌های متابولیک را بهبود دهد، حتی اگر عدد ترازو تغییر زیادی نکند.
۵. قهوه، مکمل‌ها و روزه‌داری متناوب؛ واقعیت علمی چیست؟
این سه موضوع از بحث‌های جذاب در پژوهش‌های تغذیه‌ای هستند، اما میزان شواهد آن‌ها یکسان نیست.
موضوع برداشت علمی فعلی
قهوه: مطالعات مشاهده‌ای ارتباط مصرف قهوه با خطر کمتر فیبروز را نشان داده‌اند؛ اما اثبات نشده که قهوه به‌تنهایی بیماری را درمان می‌کند.
روزه‌داری متناوب ممکن است برای برخی افراد به کنترل دریافت انرژی و وزن کمک کند؛ برتری قطعی آن نسبت به سایر رژیم‌های مناسب هنوز ثابت نشده است.
مکمل‌های آنتی‌اکسیدانی شواهد برای بسیاری از مکمل‌ها محدود یا متناقض است؛ طبیعی بودن یک ماده به معنی بی‌خطر بودن آن برای کبد نیست.
مصرف مکمل‌هایی مانند ویتامین E یا فرآورده‌های گیاهی نباید بدون توجه به شرایط بیمار و نظر پزشک توصیه شود. همچنین روزه‌داری برای همه افراد، به‌خصوص کسانی که داروهای کاهنده قند خون مصرف می‌کنند، مناسب نیست.