دکتر زهره زارعی، مشاور امور بانوان و خانواده رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، در کلاس آموزشی «خودمراقبتی و سلامت روان در بحران» که به مناسبت هفته سلامت برگزار شد، تأکید کرد که توجه به سلامت روان برای کادر درمان در محیطهای پرتنش درمانی، امری حیاتی است و «خودمراقبتی» نقشی چون ماسک اکسیژن برای حفظ تابآوری در بحران دارد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، دکتر زهره زارعی، مشاور امور بانوان و خانواده رئیس دانشگاه، در جمع کادر درمان و کارکنان این دانشگاه، طی سخنانی در کلاس آموزشی «خودمراقبتی و سلامت روان در بحران» به مناسبت هفته سلامت، بر اهمیت حیاتی توجه به سلامت روان در حرفههای درمانی تأکید کرد.
وی با اشاره به رویارویی روزانه کادر درمان با چالشهایی چون درد، اضطراب، مرگ، سوگ، شیفتهای طولانی و حجم بالای بیماران، این شرایط را منبع فشارهای شدید روانی و جسمی دانست و گفت: در چنین بحرانهایی، از اورژانسهای ناگهانی گرفته تا شرایط جنگی و مشکلات اقتصادی، خودمراقبتی و حفظ سلامت روان امری ضروری است. سلامت روان صرفاً نداشتن اختلال نیست، بلکه به معنای توانایی مدیریت استرس، حفظ امید و انگیزه، برقراری روابط سالم و تابآوری در برابر فشارهای طاقتفرساست.
دکتر زارعی با استعارهای از دستورالعملهای ایمنی پرواز، افزود: همانطور که در هواپیما ابتدا باید ماسک اکسیژن خود را بگذاریم، کادر درمان نیز باید پیش از هر چیز به جسم و روان خود رسیدگی کنند تا بتوانند با بهترین کیفیت از بیماران مراقبت نمایند. بدن ما پیش از آنکه خود متوجه شویم، از طریق علائم مختلف، هشدار فرستادن خود را مبنی بر قرار گرفتن تحت فشار آغاز میکند.
این مشاور خانواده و بانوان، به سازوکارهای فیزیولوژیک استرس در بدن اشاره و بیان داشت: در شرایط استرسزا، بدن از طریق محور HPA (هیپوتالاموس–هیپوفیز–فوقکلیه) و دستگاه عصبی خودمختار واکنش نشان میدهد. با فعال شدن آمیگدالا و ورود به حالت «جنگ یا گریز»، هورمونهایی چون کورتیزول و آدرنالین ترشح شده و علائمی نظیر تپش قلب، لرزش، اختلال خواب، کابوس، تغییر اشتها و تهوع بروز میکند. اگر این وضعیت اضطراری طولانی شود و بدن نتواند به حالت تعادل بازگردد، فرسودگی شغلی بروز میکند که با سه نشانه اصلی؛ خستگی عاطفی، بیتفاوتی نسبت به کار و کاهش احساس کارآمدی همراه است. در این مرحله، فرد انگیزه و انرژی خود را از دست میدهد.
وی در ادامه، نخستین گام در مدیریت این شرایط را آگاه شدن از علائم، پذیرش آنها بدون قضاوت و سپس تلاش برای مدیریت و بازیابی تعادل روانی دانست و دو تکنیک کلیدی را معرفی کرد:
تنفس عمیق: شامل دم از بینی (۴ ثانیه)، حبس نفس (۲ ثانیه) و بازدم طولانی از دهان (۶ ثانیه)، با حرکت شکم در دم و قفسه سینه در بازدم. تکرار این تمرین ۵ تا ۱۰ بار در روز همراه با تکرار یک عبارت آرامشبخش (مانند "آرام باش") به کاهش اضطراب کمک میکند. البته باید توجه داشت که این تکنیک ممکن است برای افراد مبتلا به PTSD یا با تجربیات تروماتیک، تاثیر معکوس داشته باشد.
تمرکز حسی (ذهنآگاهی): این تکنیک بر حضور در لحظه حال تمرکز دارد و با هدایت توجه به یکی از حواس پنجگانه (مثلاً مشاهده دقیق جزئیات یک شیء) به مغز کمک میکند تا از تنشهای درونی فاصله گرفته و بر واقعیت بیرونی متمرکز شود، که این امر حس امنیت را افزایش میدهد.
دکتر زارعی در پایان، ضمن اشاره به اهمیت ارتباطات انسانی و ایجاد مرز بین کار و زندگی، از کادر درمان به عنوان افرادی با نقش حیاتی در جامعه یاد کرد و بیان داشت: مراقبت از سلامت روان خود، نه تنها کیفیت زندگی شخصی شما را بالا میبرد، بلکه مستقیماً بر کیفیت خدمات شما به بیماران نیز تأثیرگذار است. این خود، بخشی از مراقبت از جامعه است.
این کلاس آموزشی با هدف ارتقای آگاهی و توانمندی کادر درمان در مواجهه با بحرانها و تقویت تابآوری روانی برگزار شد.
