دکتر ملکزاده: پیشگیری از خودکشی نیازمند نظام ثبت یکپارچه و مداخله جدی در خانواده و جامعه است
دکتر ملکزاده، روانشناس و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با تأکید بر چندعاملی بودن پدیده خودکشی گفت: پیشگیری مؤثر از این آسیب اجتماعی نیازمند ثبت دقیق و یکپارچه اطلاعات، افزایش آگاهی عمومی، شناسایی افراد در معرض خطر، تقویت خدمات روانشناختی و توجه جدی به تعارضات خانوادگی و مهارتهای ارتباطی است.
وی در نشست بررسی مسئله خودکشی و آسیبهای اجتماعی در استان کهگیلویه و بویراحمد اظهار کرد: خودکشی صرفاً یک مرگ نیست، بلکه میتواند نشانهای از وجود مشکلات عمیق روانی، اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی باشد و به همین دلیل باید با رویکردی علمی و بینبخشی مورد بررسی قرار گیرد.
دکتر ملکزاده افزود: وزارت بهداشت، سازمان بهزیستی، آموزش و پرورش، استانداری و سایر دستگاههای مرتبط هر کدام بخشی از مسئولیت پیشگیری و مدیریت آسیبهای اجتماعی را بر عهده دارند و مدیریت این مسئله بدون مشارکت همه این بخشها امکانپذیر نیست.
روند مرگهای ناشی از خودکشی در استان نیازمند بررسی دقیق است
وی با اشاره به آمارهای موجود گفت: بر اساس دادههای مطرحشده، در سال ۱۴۰۱ تعداد ۱۳۹ مورد مرگ ناشی از خودکشی در استان ثبت شد که این تعداد در سال ۱۴۰۲ به ۱۵۹ مورد و در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۶۰ مورد رسید، اما در سال ۱۴۰۴ این رقم به ۱۴۳ مورد کاهش یافت.
دکتر ملکزاده ادامه داد: این تغییر روند باید بهصورت علمی بررسی شود تا مشخص شود چه مداخلات، برنامهها یا عوامل اجتماعی در کاهش آمار نقش داشتهاند و کدام اقدامات قابلیت تقویت و استمرار دارند.
وی تأکید کرد: هدف از بررسی این آمار، نسبت دادن موفقیت یا ناکامی به یک دستگاه خاص نیست؛ چراکه خودکشی پدیدهای چندعاملی است و دانشگاه علوم پزشکی، بهزیستی، آموزش و پرورش، استانداری و سایر نهادها هر یک در این زمینه نقش دارند.
سهم نوجوانان در مرگهای ناشی از خودکشی نگرانکننده است
این عضو هیئت علمی با اشاره به سهم قابل توجه نوجوانان در آمار مرگهای ناشی از خودکشی گفت: حضور نوجوانان و دانشآموزان در میان موارد ثبتشده، هشداری جدی است و نشان میدهد که برنامههای پیشگیرانه باید از سنین پایینتر و با محوریت خانواده و مدرسه آغاز شود.
وی افزود: نمیتوان همه موارد خودکشی را صرفاً به مسائل مالی یا بیکاری نسبت داد؛ زیرا بخشی از موارد در میان دانشآموزان و نوجوانانی رخ میدهد که هنوز وارد بازار کار نشدهاند.
دکتر ملکزاده گفت: مطالعات انجامشده و بررسیهای میدانی نشان میدهد که در بسیاری از موارد، تعارضات خانوادگی و ضعف ارتباط میان اعضای خانواده از عوامل قابل توجه است.
ضعف مهارتهای ارتباطی در خانواده باید جدی گرفته شود
وی اظهار کرد: برخی والدین و فرزندان مهارت گفتوگوی صحیح، حل تعارض، کنترل خشم و ارتباط بدون پرخاشگری را به اندازه کافی نیاموختهاند و همین مسئله میتواند زمینه بروز مشکلات جدیتری را فراهم کند.
دکتر ملکزاده افزود: احترام متقابل، گفتوگوی منصفانه، مهارتهای فرزندپروری و آموزش مهارتهای زندگی باید بیش از گذشته در خانوادهها مورد توجه قرار گیرد.
وی تصریح کرد: آموزش مهارتهای زندگی تنها مختص نوجوانان نیست و والدین نیز باید آموزش ببینند که چگونه با فرزندان خود ارتباط برقرار کنند و در شرایط بحرانی، نشانههای خطر را تشخیص دهند.
شش محور راهبردی برای پیشگیری از خودکشی
دکتر ملکزاده با اشاره به تدوین برنامه پیشگیری از خودکشی در استان گفت: یکی از مهمترین اهداف راهبردی، افزایش دقت و صحت ثبت دادههای مربوط به خودکشی و اقدام به خودکشی است.
وی افزود: در حال حاضر اطلاعات مربوط به این موضوع ممکن است در مراکز بهداشت، بیمارستانها، اورژانس اجتماعی، پزشکی قانونی و سامانههای مختلف ثبت شود، اما نبود یک نظام جامع و یکپارچه میتواند تحلیل دقیق وضعیت را دشوار کند.
این روانشناس ادامه داد: ایجاد یک سامانه ثبت و رجیستری هماهنگ برای خودکشی و اقدام به خودکشی میتواند زمینه تصمیمگیری علمیتر و برنامهریزی دقیقتر را فراهم کند.
افزایش آگاهی عمومی از نشانههای خطر ضروری است
وی دومین محور مهم را افزایش آگاهی عمومی درباره رفتارهای خودکشی و نشانههای هشدار عنوان کرد و گفت: خانوادهها، معلمان، متخصصان و افرادی که ارتباط مستقیم با نوجوانان و گروههای در معرض خطر دارند باید آموزش ببینند.
دکتر ملکزاده افزود: کاهش انگ مرتبط با مشکلات روانی، تقویت تابآوری، آموزش مهارتهای زندگی، افزایش امید و آموزش والدین از مهمترین محورهایی است که باید در برنامههای پیشگیرانه مورد توجه قرار گیرد.
وی گفت: باید افرادی را که به واسطه موقعیت شغلی یا اجتماعی خود ارتباط مستقیم با گروههای در معرض خطر دارند، آموزش داد تا بتوانند نشانههای هشدار را بهموقع شناسایی و فرد را به خدمات تخصصی هدایت کنند.
افراد دارای سابقه اقدام به خودکشی باید به طور مستمر پیگیری شوند
این روانشناس با تأکید بر ضرورت ارتقای کمی و کیفی خدمات به افراد در معرض خطر گفت: افرادی که سابقه اقدام به خودکشی دارند، نیازمند پیگیری منظم و مستمر هستند و شناسایی آنها نباید پایان مداخله باشد.
وی افزود: در سالهای گذشته تعداد قابل توجهی از افراد دارای سابقه اقدام به خودکشی در استان شناسایی شدهاند و لازم است این افراد از خدمات روانشناختی، روانپزشکی و اجتماعی مستمر بهرهمند شوند.
دکتر ملکزاده توسعه مراکز «سراج» و خدمات جامع سلامت روان را از اقدامات مؤثر در این زمینه دانست و گفت: برای گسترش این مراکز، همکاری استانداری، فرمانداریها، دانشگاه علوم پزشکی، بهزیستی و سایر دستگاههای مرتبط ضروری است.
وی در پایان تأکید کرد: خودکشی مسئله یک دستگاه یا یک سازمان نیست؛ بلکه موضوعی مرتبط با سلامت عمومی جامعه است و پیشگیری از آن به یک برنامه علمی، هماهنگ و مستمر در سطح خانواده، مدرسه، نظام سلامت و ساختارهای اجتماعی نیاز دارد.
