معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی استان کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به رشد ۲۰ تا ۳۰ درصدی مراجعات درمانی و افزایش مصرف دارو در سه ماه گذشته تحت تأثیر شرایط جنگی، از رسانهها خواست تا مردم را نسبت به پرهیز از انباشت دارو آگاه کنند. وی همچنین تأکید کرد که این هشدار متوجه مصارف مقطعی است و خللی در تأمین داروی بیماران مزمن ایجاد نخواهد کرد.
به گزارش وب دا عبدالله ارجمند، در نشست با خبرنگاران که در «موکب رسانهها» و در محل اجتماعات شبانه مردم یاسوج برگزار شد، به تشریح وضعیت تأمین و مصرف دارو در ماههای اخیر پرداخت و با اشاره به پیامدهای غیرمستقیم جنگ اخیر بر حوزه سلامت استان اظهار کرد: در سه ماه گذشته شاهد رشد چشمگیر مراجعات درمانی بودهایم. هرچند شاید هنوز محاسبه دقیقی صورت نگرفته باشد، اما برآوردها نشان از رشد ۲۰ تا ۳۰ درصدی مراجعان دارد؛ موضوعی که نشان میدهد استان ما نیز بهنوعی درگیر تبعات جنگ بوده و به موازات آن، مصرف دارو نیز افزایش یافته است.
نه به احتکار خانگی؛ از پزشکان داروی مازاد نخواهید
معاون غذا و داروی استان با تأکید بر نقش مهم رسانهها در مدیریت افکار عمومی افزود: از شما خبرنگاران بهعنوان رابطان امین خود تقاضا داریم در برابر انتشار اخبار صحیح یا ناصحیح مبنی بر کمبود احتمالی برخی داروها، به مردم آگاهیبخشی کنید. توصیه اکید ما این است که شهروندان تنها در حد نیاز و مصرف روتین خود تقاضای دارو داشته باشند.
وی با انتقاد از فرهنگ مصرف دارو در کشور تصریح کرد: متأسفانه در کشور ما بهدلیل برخی عادتهای نادرست، افراد اصرار دارند از پزشک داروی اضافه بخواهند یا داروخانهها را برای دریافت تعداد بیشتر دارو تحت فشار قرار دهند. ما مجبوریم در شرایط کنونی، روند مصرف و تجویز دارو را به سمت استانداردهای جهانی و منطق علمی پیش ببریم؛ چراکه عقل سلیم نیز پرهیز از تقاضای کاذب را تأیید میکند.
در ادامه این نشست، در پی طرح دغدغهای از سوی خبرنگاران حاضر مبنی بر وضعیت بیماران خاص و مزمن (مانند بیماران مبتلا به دیابت، فشار خون، چربی خون و بیماران کلیوی) که نیازمند مصرف مداوم دارو هستند، این موضوع شفافسازی شد. بر این اساس تأکید شد که درخواست برای کاهش تقاضای دارو، بههیچوجه شامل حال بیماران مزمن که حیات و سلامتشان به مصرف مستمر دارو وابسته است، نمیشود. هشدار معاونت غذا و دارو صرفاً متوجه بیماریهای موقتی و مقطعی (مانند سرماخوردگی) و جلوگیری از احتکار خانگی و انباشت غیرضروری داروهاست تا شبکه توزیع دارو بتواند نیازهای واقعی بیماران را بدون مشکل تأمین کند.
ارجمند با تأکید بر اینکه محدودیت مصارف دارویی بههیچوجه شامل قطع داروی بیماران مزمن نمیشود، اظهار کرد: مقصود اصلی ما اشاعه فرهنگ “تجویز منطقی از سوی پزشک” و “مصرف منطقی از سوی بیمار” است. در مورد بیماران مزمن نیز بر اساس دستورالعملهای رسمی، پزشکان محترم باید حداکثر داروی مورد نیاز بیمار را برای مدت سهماه تجویز کنند.
وی توضیح داد: حتی در شرایط کاملاً عادی نیز این یک اصل پزشکی است؛ چراکه شرایط بدنی بیمار ممکن است پس از دو یا سه ماه تغییر کند. بنابراین، تجویز ۹۰ عدد قرص برای مصرف سهماهه کاملاً منطقی است، اما اینکه پزشکی با درخواست بیمار، یکباره ۱۸۰ عدد دارو (برای مصرف ششماهه) تجویز کند، از نظر داروسازی و استانداردهای درمانی غیرمنطقی است.
اصرار بر داروهای اضافی برای سرماخوردگی پذیرفته نیست
معاون غذا و داروی استان همچنین با اشاره به مراجعات برای دریافت داروهای مقطعی افزود: مراجعه مردم به داروخانهها برای دریافت داروی اضافی تحت هیچ شرایطی پذیرفته نیست. بهعنوان مثال، برای درمان سرماخوردگی نهایتاً به ۱۰ تا ۲۰ عدد از یک دارو نیاز است. بهعنوان یک داروساز متخصص تأکید میکنم که این روال باید در شرایط عادی نیز رعایت شود، اما در شرایط فعلی نیازمند نظارت بیشتر و همکاری تنگاتنگ مردم و رسانهها هستیم.
داروی نایاب نداریم؛ مشکل اصرار بر برندهای خاص است
ارجمند در بخش دیگری از سخنان خود وضعیت تأمین داروی بیماران خاص و مزمن را مطلوب ارزیابی کرد و گفت: خوشبختانه در حال حاضر برای تأمین داروی این دسته از بیماران با کمبود مواجه نیستیم. آنچه گاهی در جامعه بهعنوان کمبود دارو بلد (برجسته) میشود، غالباً به اصرار بر یک “برند خاص” برمیگردد.
وی تصریح کرد: ممکن است دارویی از یک شرکت داخلی موجود باشد، اما از شرکتی دیگر موجود نباشد. یا نمونههای داخلی بهوفور یافت شود اما برند خارجی آن کمیاب باشد. همچنین برخی داروها با پروتکلهای توزیع خاص، صرفاً در بیمارستانها یا داروخانههای ویژه دانشگاه علوم پزشکی توزیع میشوند که این مسئله نیز گاهی شائبه کمیاب بودن دارو را ایجاد میکند.
معاون غذا و داروی استان با بیان اینکه وجود کمبود در برخی اقلام دارویی را تأیید میکند، خاطرنشان کرد: «با وجود این کمبودهای مقطعی، در حال حاضر چیزی به نام “داروی نایاب” در استان نداریم.»
وی در ادامه با دعوت از جامعه پزشکی استان برای پیوستن به پویشهای مدیریت دارو گفت: ما باید پویش “تجویز منطقی دارو” را در کنار پویش “مصرف منطقی دارو” ترویج دهیم. از پزشکان محترم دعوت میکنیم در کنار اولویت قرار دادن سلامت مردم، نیمنگاهی نیز به شرایط فعلی کشور داشته باشند تا بتوانیم منابع دارویی را به بهترین شکل مدیریت کنیم.
توزیع بیش از یک میلیون قوطی شیرخشک در سال ۱۴۰۴
ارجمند با اشاره به آمار توزیع سال گذشته گفت: در سال ۱۴۰۴ بیش از یک میلیون قوطی شیرخشک در سطح استان توزیع شد. خوشبختانه در دو ماهه اخیر سال جاری نیز توانستهایم با همان نسبت سال گذشته، توزیع منطقی و پایداری داشته باشیم.
وی با بیان اینکه در حال حاضر موجودی شیرخشک استان در وضعیت مناسبی قرار دارد، افزود: ما برای سه ماه آینده پیشبینیهای لازم را انجام داده و ذخیره مناسبی داریم؛ اما از شما خبرنگاران خواهش میکنم این موضوع را بهگونهای تنظیم نکنید که به جامعه القا شود شیرخشک تنها برای سه ماه پاسخگو است. واقعیت این است که در کنار این پیشبینی سهماهه، ما بهصورت روزانه و هفتگی، ورودی بسیار روان و مستمری از شرکتهای پخش سراسری (از مبدأ استانهای فارس و خوزستان) داریم.
وضعیت تأمین شیرخشک بهتر از سال گذشته است
معاون غذا و داروی استان با تأکید بر اینکه بحرانهای سال گذشته تکرار نخواهد شد، تصریح کرد: «آن کمبودهایی که در دی یا بهمنماه سال گذشته در خصوص برخی برندهای خاص شاهد بودیم، اکنون وجود ندارد. در حال حاضر هیچگونه کمبودی در تأمین انواع شیرخشکهای معمولی (رگولار) و شیرخشکهای رژیمی نداریم.
وی افزود: «با بررسی ورودیها و موجودیهای امروز، با قاطعیت میگویم که شرایط استان نهتنها نگرانکننده نیست، بلکه نسبت به مدت مشابه سال گذشته (اردیبهشت و خردادماه) در وضعیت بسیار بهتری قرار داریم.»
نبود یک برند خاص بهمعنای کمبود شیرخشک نیست
ارجمند در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به گلایه برخی شهروندان از کمبود مقطعی شیرخشک، این موضوع را ناشی از وابستگی به برندهای خاص دانست و توضیح داد: همانطور که پیشتر در مورد داروهای خارجی عرض کردم، در مورد شیرخشک نیز گاهی با کمبود یک برند مشخص مواجه میشویم. این دقیقاً شبیه آن است که داروی استامینوفن از شرکت “جالینوس” یا “تولید دارو” موجود باشد، اما از شرکت “امین” یا “داروپخش” در دسترس نباشد.
وی در جایگاه یک داروساز متخصص به شهروندان اطمینانخاطر داد و گفت: از نظر علمی و تخصصی، جایگزینهای کاملاً استانداردی وجود دارد. برای مثال، اگر شیرخشک “آپتامیل ۱” موجود نباشد، شیرخشک “ببلاک ۱” میتواند جایگزین مناسبی باشد؛ یا شیرخشک “بیومیل” بهراحتی میتواند جایگزین “نان” شود. بنابراین تأکید میکنم که بهعنوان نهاد ناظر بر توزیع، اعلام میکنیم که هیچگونه کمبود واقعی در تأمین شیرخشک مورد نیاز نوزادان استان وجود ندارد.
تغییر «برند» به معنای تغییر «دارو» نیست / دفاع از کیفیت تولیدات داخلی
در جریان این نشست، یکی از خبرنگاران با اشاره به تجربه شخصی بیماران، اثربخشی برخی داروهای جایگزین (تولید داخل) را زیر سؤال برد و عنوان کرد که بدن بیماران غالباً به برندهای خاصی پاسخ مثبت میدهد. ارجمند در پاسخ، با اصلاح یک سوءبرداشت رایج در جامعه گفت: باید بین “داروی جایگزین” و “برند جایگزین” تفاوت قائل شویم. تشخیص نوع داروی جایگزین بر عهده پزشک است، اما بحث ما بر سر تغییر برندهای تولیدکننده یک داروی واحد است.
وی با دفاع از کیفیت داروهای ایرانی تأکید کرد: بهعنوان یک داروساز متخصص عرض میکنم که اساس هر دارو، مولکول و ماده شیمیایی آن است. وقتی یک دارو از سوی یک شرکت داخلی تولید شده، مراحل سختگیرانه کنترل کیفی را گذرانده، پروانه تولید دریافت کرده و حتی در مواردی به خارج از کشور صادر میشود، من نمیتوانم بپذیرم که کیفیت آن از نظر علمی و درمانی، از برندهای دیگر پایینتر است. مهم اصالت فرمول شیمیایی است، نه اسم تجا ری شرکت سازنده.
هیچ افزودنی غیرمجازی در نانهای استان وجود ندارد
خبرنگار دیگری با اشاره به اینکه نان، قوت غالب مردم استان است، نسبت به کیفیت پایین و وجود افزودنیهای نامشخص در آن ابراز نگرانی کرد و خواستار شفافسازی متولیان سلامت شد. معاون غذا و داروی استان در این خصوص توضیح داد: رسالت اصلی ما نظارت بر سلامت و امنیت غذایی فرآوردههای بستهبندیشده و دارای مجوز است؛ اما نانواییها نیز از دایره نظارت ما خارج نیستند. همکاران ما در قالب طرح (PMS) بهصورت روتین از سطح نانواییها نمونهبرداری کرده و در آزمایشگاههای مرجع بررسی میکنند.
ارجمند با اطمینانخاطر به شهروندان افزود: خوشبختانه تاکنون هیچ موردی از آلودگی میکروبی یا استفاده از مواد افزودنی غیرمجاز در نانهای استان مشاهده نشده است. تأکید میکنم که برخی افزودنیهای مجاز در سطح استانداردها و پروتکلهای جهانی به نان اضافه میشود که این موضوع کاملاً علمی و بیخطر است و نباید باعث سوءبرداشت شود.
چالش «نان کامل»؛ تقابل کیفیت و قیمت
وی در ادامه با پذیرش بخشی از انتقادات به کیفیت ظاهری و تجاری نان گفت: ما نیز دغدغه کیفیت را داریم و راهکار آن، حرکت به سمت تولید “نان کامل” است که در دنیا شناختهشده است. اما باید واقعبین باشیم؛ تولید نان کامل نیازمند فرآیندی است که هزینه تولید را بالا میبرد.
ارجمند با شبیهسازی این موضوع به بازار دارو تصریح کرد: همانطور که داروی خارجی بهدلیل برخی تفاوتها قیمت بسیار بالاتری دارد، نان کامل نیز با نان معمولی تفاوت قیمت خواهد داشت. بهدلیل همین مسأله قیمت، پیشبینی ما این است که استقبال چندانی از نان کامل در سطح استان نخواهد شد، هرچند ما پیگیر بسترسازی برای تولید آن هستیم. البته ورود به مقوله قیمتگذاری در حیطه وظایف سازمان غذا و دارو نیست.
تفکیک «کیفیت تجاری» از «سلامت بهداشتی»
ارجمند در پاسخ به گلایه مصداقی یکی از خبرنگاران درباره عرضه «نان سوخته» در برخی نانواییها، مرز میان کیفیت تجاری و سلامت غذایی را تفکیک کرد و افزود: نگاه ما در سازمان غذا و دارو، نگاه کلان به مقوله “آلودگی و ایمنی” است. وقتی نان فاقد بستهبندی است، ردیابی چند مورد نان سوخته در میان حجم انبوه تولیدات روزانه بسیار دشوار است. مسائلی مانند سوختگی نان به مهارت نانوا و جنبههای تجاری کار برمیگردد. مأموریت اصلی ما این است که تأیید کنیم نان مصرفی مردم فاقد آلودگی است، که این اطمینان را به مردم میدهیم.
«هدایت بیمار» به داروخانههای خاص، غیراخلاقی و غیرقانونی است
عبدالله ارجمند در پاسخ به دغدغههای مطرحشده، ابتدا به مسأله کانالیزه کردن و هدایت بیماران اشاره کرد و گفت: ارجاع و هدایت بیمار از سوی پزشک به یک داروخانه خاص، امری غیرقانونی، غیراخلاقی و غیرقابل تأیید است. البته اگر پزشکی صرفاً برای کمک به بیمار، استعلام بگیرد و او را راهنمایی کند که داروی کمیاب در کدام داروخانه موجود است، کار پسندیدهای است؛ اما اینکه این موضوع تبدیل به یک رویه و سیستم درآمدزایی شود، مطلقاً تخلف است.
وی افزود: متأسفانه در سالهای گذشته رگههایی از شیوع این پدیده غیراخلاقی در استان ما نیز مشاهده شده است که باید با آن مقابله شود، اما برخورد رسمی نیازمند مستندات قانونی و اثباتشده است.
باگ میانسازمانی بیمهها؛ دود تأخیر به چشم بیماران میرود
معاون غذا و داروی استان در پاسخ به گلایه نماینده مؤسسه امدادگران عاشورا پیرامون قیمت داروهای سرطانی، با تقدیر از تلاشهای مؤسسات خیریه نظیر امدادگران عاشورا و مؤسسه نور گفت: ما قدردان این عزیزان هستیم که بخشی از بار مالی بیماران را به دوش میکشند.
ارجمند در تشریح ریشه مشکل گرانی داروها توضیح داد: افزایش قیمت داروها بلافاصله به سازمانهای بیمهگر ابلاغ میشود، اما اعمال این تغییرات در سیستم بیمهها گاهی از یک هفته تا مدتها زمان میبرد. در این بازه زمانی که من آن را یک “باگ و خلأ میانسازمانی” مینامم، بیمار مجبور است مابهالتفاوت قیمت را از جیب خود پرداخت کند.
وی تصریح کرد: در این زمینه ما تنها میتوانیم به سازمانهای بیمهگر پایه توصیه کنیم که سیستمهای خود را سریعتر بهروزرسانی کنند. در این میان، بیماران فاقد بیمه تکمیلی بیشترین آسیب را میبینند و سازمانهای بیمهگر باید در قبال این خلأ زمانی پاسخگو باشند.
داروهای فاقد «بارکد» باید رایگان به بیماران نیازمند داده شود
ارجمند درباره فروش آزاد داروهای کمیاب به بهانه «مشکل بارکد» در برخی داروخانهها، دست روی نکته مهمی گذاشت و شفافسازی کرد: این قضیه نباید وجود داشته باشد. گاهی بیماری داروی خاصی را دریافت کرده اما به هر دلیلی مصرف نکرده و آن را بهعنوان “داروی اهدایی” به چرخه داروخانههای دولتی و ویژه برمیگرداند. طبیعتاً این داروی مرجوعی، بارکد فعال برای ثبت مجدد در سیستم بیمه ندارد.
وی با هشدار نسبت به سوءاستفاده از این داروها تأکید کرد: داروی اهدایی که بارکد ندارد نباید به قیمت آزاد فروخته شود! بلکه ما میتوانیم با هماهنگی سازمانهای مسئول و مؤسسات خیریه، این داروهای برگشتی را بهصورت کاملاً رایگان در اختیار بیماران نیازمند واقعی (بیماران صعبالعلاج و تحت شیمیدرمانی) قرار دهیم. البته این شرایط صرفاً در خصوص داروهای خاص و گرانقیمت صدق میکند، نه داروهای عمومی.
گلایه رسانهها از قطعی بیمههای تکمیلی و مسأله «تعارض منافع»
یکی از خبرنگاران با اشاره به روزهای آغازین جنگ رمضان گفت: در اوایل شروع جنگ، تعداد زیادی از داروخانهها خدمات بیمه تکمیلی بیماران را قطع کردند. این اقدام شایسته مردم نبود و انتظار میرود با این موارد برخورد شود.
این خبرنگار همچنین با طرح یک نقد ساختاری به مسأله «تعارض منافع» اشاره کرد و افزود: «وقتی مسئول نظارت بر یک صنف (مانند نانوایان، تعمیرکاران یا داروسازان) از دل همان صنف انتخاب میشود، ممکن است در مواقع حساس، منافع همصنفان خود را به منافع مردم ترجیح دهد. هرچند پاکدستی و کاردانی شما ثابت شده است، اما بهطور کلی شاید استفاده از مدیران آگاه خارج از صنف، به نفع مردم باشد.»
داروخانهها مقصر نبودند؛ سرورهای بیمه قطع شده بود
عبدالله ارجمند در پاسخ به گلایه مطرحشده درباره عملکرد داروخانهها در روزهای ابتدایی جنگ رمضان، ضمن رد شائبه تخلفات صنفی اظهار کرد: اینکه گفته میشود داروخانهها بیمههای تکمیلی را قطع کردند، برداشت دقیقی نیست. من بهدلیل ارتباط مستقیم و لحظهای با مراکز درمانی عرض میکنم که این پدیده صرفاً به دلیل عدم ارتباط اینترنتی مراکز با سرورهای ارائهدهنده خدمات بیمه تکمیلی رخ داد.
وی افزود: در چند روز ابتدایی جنگ با این مشکل مواجه بودیم، اما این قضیه ناشی از قطع ارتباط زیرساختی بود که همه ما در آن روزها آن را تجربه کردیم. در حال حاضر که اینجا نشستهایم، این مشکل کاملاً برطرف شده و روند ارائه خدمات بیمه تکمیلی عادی است؛ مگر آنکه تخلف موردی و فردی رخ داده باشد که قابل پیگیری است.
بازگشت به «نسخههای کاغذی»؛ راهکار عبور از قطعی اینترنت
معاون غذا و داروی استان با اشاره به اینکه چنین اختلالاتی در خردادماه سال گذشته نیز تجربه شده بود، توضیح داد: هر زمان که اینترنت قطع شود یا شبکههای داخلی دچار اختلال شوند، ما با این پدیده مواجه خواهیم شد. در روزهای ابتدایی جنگ رمضان نیز بیمههای پایه تلاش کردند با ایجاد سازوکارهای نسخه کاغذی در همان ساعات اولیه، مشکل را جبران کنند. در برخی استانها مانند خوزستان که قطعی ارتباط طولانیتر بود، این شرایط زمان بیشتری برد، اما خوشبختانه در استان ما با بحران جدی مواجه نشدیم.
وی تأکید کرد: «ما در قطع و وصل اینترنت تأثیرگذار نیستیم، اما اگر مجدداً این مسأله رخ دهد یا طولانیمدت شود، بلافاصله با تشکیل کمیتههای تخصصی و همکاری سازمانهای بیمهگر، مسیر تأیید دارو را بهصورت موقت از حالت دیجیتال خارج کرده و به سمت سیستم سنتی (نسخ کاغذی) و ارجاع دستی بیمار به بیمه تکمیلی هدایت میکنیم تا روند درمان متوقف نشود.»
روایت یک بحران چندساعته؛ وقتی شیرخشکها احتکار خانگی شد
ارجمند در ادامه برای تبیین اهمیت تصمیمگیریهای سریع در شرایط بحرانی، به ماجرای بازار شیرخشک در اواخر سال گذشته اشاره کرد و گفت: «در ظهر روز ۹ اسفندماه سال گذشته، ما با یک پدیده عجیب مواجه شدیم. در عرض چند ساعت (از ۹ صبح تا ۲ بعدازظهر)، بخش زیادی از موجودی شیرخشک داروخانهها خریداری شد و در حال تبدیل شدن به ذخیره و موجودی در منازل مردم بود!»
وی افزود: این یک ایراد بزرگ و زنگ خطر بود. ما بلافاصله در همان ساعات وارد عمل شدیم و تصمیم گرفتیم تحویل شیرخشک به مراجعین را به حداکثر ۲ عدد محدود کنیم. همین تصمیم سریع باعث شد که با کمبود شیرخشک مواجه نشویم و بازار مدیریت شود. در مسائل دارویی و بیمهای در زمان بحرانها نیز دقیقاً با همین سرعت عمل، شرایط را مدیریت خواهیم کرد.