به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کهگیلویه و بویراحمد،دکتر مسلم شریفی معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در نشستی که با حضور اصحاب رسانه و مدیران حوزه بهداشت که منظور تشریح برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع برگزار گردید بیان داشت : برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع هم‌اکنون در حال اجراست و پیشینه‌هایی از سال‌های ۸۴ و ۹۶ در قالب برنامه‌های روستایی و شهری دارد.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی استان در بخش دیگری از سخنان خود، بر عزم راسخ دولت و وزارت بهداشت برای اجرای این برنامه تاکید کرد و بیان داشت: این طرح جزو اسناد بالادستی در قوانین برنامه پنجم، ششم و هفتم توسعه است و به طور مفصّل بر آن تاکید شده است و در حال اجراست. ذهنیت ما باید بر اساس این واقعیت شکل بگیرد که این برنامه لازم‌الاجراست و ما باید خود را برای اجرای کامل آن آماده کنیم.
این مقام مسئول در دانشگاه علوم پزشکی،افزود: نباید تصور کنیم این برنامه تغییر ساختاری بنیادی و یک‌باره در تمام نظام سلامت ایجاد می‌شود، در برخی مناطق مانند بویراحمد که به عنوان شهرستان پایلوت انتخاب شده‌ای برنامه در حال اجراست.
رییس مرکز بهداشت استان خاطرنشان کرد: در برخی نقاط، کارهای ناتمام یا فرآیندهای ناقصی داریم که این برنامه به تکمیل آنها کمک می‌کند. در جاهایی نیز، ساختارها یا فرآیندهای نادرستی وجود داشته که نیاز به اصلاح دارند. بنابراین، این برنامه هم جنبه تکمیلی و هم جنبه اصلاحی-بنیادی دارد.
در ادامه مهندس خلیلی مدیر گروه توسعه و ارتقای سلامت معاونت بهداشت دانشگاه ، به تبیین ارتباط بین برنامه‌های مختلف سلامت خانواده در طول زمان پرداخت و توضیح داد: برنامه پزشک خانواده روستایی از سال ۱۳۸۴ در حال اجراست. همچنین، از سال ۱۳۹۶ برنامه «تحول شهری» با پایگاه‌های شهری و مدل شرکتی به اجرا درآمد. آنچه از سال ۱۴۰۲ با عنوان "سلامت خانواده و نظام ارجاع" در شهرهای بالای بیست‌هزار نفر آغاز شده، در واقع فرمت جدید و توسعه‌یافته‌ای است که وزارتخانه تعیین کرده است.
وی به تشریح ساختار جدید پزشک خانواده اشاره کرد و گفت: در این دستورالعمل جدید، "پایگاه های سلامت" جدیدی پیش‌بینی شده است. به ازای هر ۱۵۰۰ نفر، یک مراقب سلامت و برای هر بلوک ۳۰۰۰ نفری، موظف به استقرار یک پزشک، یک مراقب سلامت و یک ماما هستیم. یعنی در نهایت، برای هر ۱۵۰۰ نفر باید یک نیرو که ترجیحاً ماما باشد حضور داشته باشد.
مهندس خلیلی افزود: این مدل در سه شهر بالای بیست‌هزار نفر یعنی یاسوج، گچساران و دهدشت آغاز شده است. در گچساران، پایگاه‌ها تقریباً به صددرصد استاندارد رسیده‌اند. در دهدشت نیز پایگاه‌های سلامت و ماماها با استفاده از نیروهای طرحی و موجود مستقر شده‌اند. در یاسوج، اگرچه کار را پیش‌دستی شروع کرده‌ایم و هم‌اکنون ۱۹ پزشک در پایگاه‌ها مستقر هستند، اما تعداد پایگاه‌ها هنوز به حد نصاب نرسیده و ما همچنان منتظر تخصیص اعتبارات تکمیلی هستیم. پایگاه‌های موجود سرپا هستند و خدمات ارایه می‌دهند، پیگیری‌های لازم جهت تامین اعتبارات از طرف تیم مدیریتی در حال اجراست .
وی با بیان یک نکته انتقادی مهم اظهار داشت: یکی از انتظارات ما از مجموعه معاونت بهداشتی و شهرستان‌های دارای این پایگاه‌ها، استفاده بهینه از این پتانسیل جدید است. متأسفانه از این ظرفیت به شکل کامل استفاده نشده است. برای مثال، مراقبت‌های دیابت و فشار خون و همچنین مراقبت گروه‌های هدف مانند مادران و کودکان هنوز به استانداردهای مورد نظر نرسیده‌اند. این قابل پذیرش نیست که با وجود ۱۹ پزشک مستقر در یاسوج، پوشش مراقبت دیابت و فشارخون فقط حدود ۳۵٪ باشد. از این ظرفیت باید حداکثر استفاده را ببریم.
برنامه پزشک خانواده روستایی و حرکت به سمت پایلوت
مهندس خلیلی, در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه پزشک خانواده روستایی اشاره کرد و گفت: یکی از مهم‌ترین اهداف برنامه جدید، تکمیل و استانداردسازی برنامه پزشک خانواده روستایی است. وزارتخانه قصد دارد ابتدا این برنامه را در سطح روستاها با استانداردهای مدنظر کامل کند و سپس آن را به شهرهای بالای هزار نفر تعمیم دهد. ما نیازسنجی فضاهای فیزیکی، تجهیزات و نیروی انسانی را انجام داده‌ایم و پیگیر رفع موانع هستیم.
وی درباره مکانیسم اجرا افزود: این برنامه دارای ستاد اجرایی استانی با حضور استاندار و ریاست دانشگاه است که جلسه‌ای نیز در استانداری برگزار شده است. پس از برگزاری کمیته‌های تلفیق در سطح شهرستان‌ها، نهایتاً شهرستان بویراحمد به عنوان شهرستان پایلوت انتخاب شده و کار به صورت آزمایشی در آنجا در جریان است. مهم‌ترین موانع پیش رو، زیرساخت‌های الکترونیکی و فنی و همچنین هماهنگی کامل با بیمه‌های پایه، به ویژه بیمه نیروهای مسلح و تأمین اجتماعی در مسیر ارجاع است که همکاران ما جزئیات آن را توضیح خواهند داد.مهندس خلیلی
به رابطه متقابل واحد توسعه شبکه با دیگر واحدها پرداخت و گفت: وظیفه واحد توسعه شبکه، کمک به تامین نیروی انسانی مورد نیاز است. خوشبختانه در حوزه بهورزی کمترین مشکل را داریم و خانه‌های بهداشت فعال هستند. اما یک مشکل ساختاری وجود دارد: ما با سختی بسیار، نیروی انسانی مانند پزشک یا ماما برای مراکز جذب و تامین می‌کنیم، اما متأسفانه گاهی پس از مدتی کوتاه این نیروها جابه‌جا می‌شوند. یک نیروی قراردادی پزشک خانواده روستایی که باید حداقل ۵ سال در یک نقطه بماند، جابه‌جا می‌شود.
علی دارابی کارشناس پزشک خانواده معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی در ادامه به بیان زیر تشریح کرد:
برنامه پزشک خانواده از سال ۱۳۸۴ در کشور در حال اجرا بوده است. امروز ما در مورد یک برنامه بیست‌ساله صحبت می‌کنیم.
، اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع در سطح کشور کلید خورد و ا. قرار است برنامه پزشک خانواده‌ای که قبلاً وجود داشته، ادامه پیدا کند، اشکالات سال‌های گذشته گرفته شود و برنامه بهتری را بتوانیم پیش ببریم.
وقتی حرف از پزشک خانواده می‌زنیم، در مورد یک برنامه صحبت نمی‌کنیم؛ پزشک خانواده یک مدل ارائه خدمت است. در این مدل، بهداشت محیط، بیماری‌ها، آموزش بهداشت و تمام خدماتی که در یک برنامه ارائه می‌شود، از پزشکان فراتر رفته و مربوط به یک تخصص خاص نمی‌شود. کلیه واحدهای ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی در سطح کشور، در قالب برنامه پزشک خانواده، پزشک به همراه دیگر اعضای تیم (مانند مراقبان سلامت، ماماها و ...) وظیفه پیگیری و همچنین ارائه خدمت به صورت فعال را بر عهده دارند.
وقتی می‌گوییم «فعال»، یعنی اینکه اگر بیماری یا شخصی مراجعه نکند، تیم سلامتی ما موظف است به خانه شخص برود و به‌صورت فعالانه خدمات را به آنها ارائه دهد.
این برنامه، جزو تکالیف بالادستی دارد. از جمله، قانون برنامه پنج‌ساله هفتم توسعه که دارای بیست و چهار فصل است. فصل چهاردهم مربوط به ارتقای نظام سلامت است. در این فصل، وزارت بهداشت چندین تکلیف دارد؛ از جمله ارتقای کیفیت خدمات، راهبردهای نظام سلامت، موضوعات مربوط به داروها، تسهیلات و بیمه سلامت. مجلس شورای اسلامی نیز شاخص‌هایی را به عنوان معیار سنجش عملکرد وزارت بهداشت تعیین کرده است. شاخص‌هایی مانند درصد خانوار تحت پوشش، سهم پرداختی از جیب، پوشش کامل بیمه سلامت، کاهش شاخص‌های بیماری‌های غیرواگیر مانند فشار خون، شناسایی بیماران با اختلال چربی خون و مصرف دخانیات مورد بررسی قرار گیرند. وزارت بهداشت موظف است به صورت سالانه گزارش عملکرد دهد.
همه این موارد نشان می‌دهد پزشک خانواده صرفاً یک مدل یا برنامه درون‌بخشی نیست، بلکه مجموعه‌ای از برنامه‌های مختلف است و تکالیف قانونی بالادستی قرار دارد. وزارت بهداشت مکلف است برنامه پزشک خانواده را بازبینی کند و به نحو احسن در سطح کشور اجرا نماید.
برای اجرای این تکالیف بالادستی و برنامه‌ای که مجلس شورای اسلامی اعلام کرده، در سطح کشور «طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع» (که انتقال از روستا به شهرها را نیز شامل می‌شود) اعمال شده است.
مراحل مدیریتی اجرا برنامه در سطح کشور به شرح زیر است:
اولین مرحله: تشکیل ستاد کشوری (که در سطح کشور انجام شده).
مرحله بعد:تشکیل کمیته‌های کشوری و سپس ستادهای استانی. ما در استان، ستاد استانی را با ریاست استاندار محترم و دبیری ریاست محترم دانشگاه علوم پزشکی تشکیل دادیم. اعضای مختلفی از دانشگاه در این ستاد عضویت دارند.
کمیته‌های تخصصی (هفت گانه) نیز تشکیل شده‌اند و معاونت‌های مختلف دانشگاه مسئولیت هرکدام را بر عهده دارند. این کمیته‌ها عبارتند از:
· کمیته نظارت و ارزشیابی
· کمیته بسته خدمات (معاونت درمان)
· کمیته مدیریت منابع مالی
· کمیته توسعه، فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی (سیاست‌گذاری)
· کمیته آموزش (معاونت آموزشی)
· کمیته آمار و فناوری اطلاعات (IT)
· کمیته نظارت و پایش
·
همچنین، در سطح شهرستان‌ها نیز ستادهای شهرستانی باید تشکیل شود که طبق برنامه، تشکیل آنها در حال انجام است. ستاد استانی نیز با حضور نمایندگان سازمانهای مختلف استان تشکیل شده است.
علی دارابی افزود . در راستای اجرای هرچه بهتر طرح اقدامات ذیل انجام گرفته .
1. تشکیل ستادها و کمیته‌ها: ستاد اجرایی استان و کمیته‌های تخصصی تشکیل و جلسات آنها به طور مستمر برگزار می‌شود. گزارش‌ها به وزارت ارسال می‌شود. ستادهای شهرستانی نیز تشکیل شده‌اند.
2. بهبود استانداردهای فضای فیزیکی: فرصتی برای بررسی واحدهای فیزیکی (مراکز بهداشت، پایگاه‌ها و حتی ستادهای شبکه) ایجاد شد. فرم‌های بررسی تهیه و تکمیل شد و به وزارت ارسال گردید. همچنین، طرح ساخت خانه‌های بهداشت در حال اجراست که اعتبارات آن از طریق وزارت متبوع تامین شده و تعدادی از خانه‌های بهداشت برای ساخت یا بازسازی در اولویت قرار گرفته‌اند. مراکز غیرفعال نیز شناسایی و برای احیا، نیازهای آنها به وزارت بهداشت و استانداری اعلام شده است.
3. برآورد و تامین نیروی انسانی: برآورد کلی از نیروی انسانی مورد نیاز در سطوح مختلف انجام و به شهرستان‌ها اعلام شده است. این برآورد به صورت کامل در استان صورت گرفته است.
4. اجرای نظام ارجاع الکترونیک در سامانه سیب: در حال حاضر، کلیه خدمات ارجاع و ویزیت در شهرستان بویراحمد در سامانه سیب انجام می‌گیرد. بیمار توسط پزشک خانواده ویزیت می‌شود و در صورت نیاز به تخصص بالاتر، در همان سامانه به سطح دو ارجاع داده می‌شود. نسخه‌نویسی نیز در همین سامانه انجام می‌شود. اگر بیمار نیاز به دارو داشته باشد، از طریق سامانه، انجام می‌شود. این یک گام بزرگ بوده است.
5. رفع اشکالات زیرساختی: مشکلاتی مانند نداشتن نقشه راه ارجاع، نداشتن اتصال بین سامانه های نسخه نویسی متعدد که تقریباً همه با همکاری واحد فناوری اطلاعات و معاونت درمان و سازمانهای بیمه گر تا حدودی مشکلات برطرف شده‌اند.
6. تسهیل نوبت‌دهی: در روستاهای تحت پوشش، بیمار نیازی به مراجعه حضوری برای نوبت‌گیری ندارد و این کار به‌صورت الکترونیک انجام می‌شود.
7. تشکیل تیم پایش: برنامه پایش طرح به صورت مستمر در حال اجراست.
8. مزایای اجرای طرح:
· ارجاع مستقیم و قانونی: وقتی بیمار به متخصص ارجاع داده می‌شود، در صورت نیاز به ادامه درمان، نیاز نیست دوباره به پزشک خانواده برگردد و همان متخصص می‌تواند به صورت قانونی و در سامانه، ویزیت‌های بعدی را ادامه دهد.
· ایجاد پرونده الکترونیک یکپارچه: اقداماتی که پزشک خانواده و متخصص انجام می‌دهند، در پرونده الکترونیک واحد بیمار ثبت می‌شود.
· کاهش سرگردانی بیمار: نوبت‌گیری در سطح یک و سطح دو آسان‌تر شده و بیماران از سرگردانی بین مراکز رها می‌شوند.
· کاهش پرداخت از جیب: طبق برنامه، بیمارانی که از مسیر صحیح ارجاع به کلینیک‌ها مراجعه کنند، فرانشیز (سهم پرداختی) آنها ۱۵ درصد خواهد بود و در صورت نیاز به بستری، قرار است فرانشیز کاملاً صفر شود. (این بخش هنوز به طور کامل اجرایی نشده ولی در دستور کار وزارت است).
9. ایجاد ایستگاه ارجاع در کلینیک تخصصی: در کلینیک تخصصی شهید فتحی یاسوج، ایستگاه ارجاع ایجاد شده است. بیماران ارجاع‌داده‌شده به جای مراجعه مستقیم به مطب متخصصان، به این ایستگاه مراجعه کرده و توسط آن هدایت می‌شوند. این امر باعث نظم‌بخشی و ارائه بهتر خدمات به بیماران ارجاعی می‌شود.
در پایان دیگر کارشناس برنامه اعظم رنجبر جمع‌بندی را تشریح کرد:
با اجرای این طرح،بیمار به پزشک خانواده مراجعه می‌کند، مراقبت‌هایش در سامانه سیب ثبت می‌شود و در صورت نیاز به صورت الکترونیک ارجاع داده می‌شود. این نظام یکپارچه، باعث کاهش سرگردانی بیمار، ایجاد پرونده الکترونیک کامل، تسهیل دسترسی به خدمات تخصصی و در نهایت، کاهش هزینه‌های پرداختی از جیب بیمار خواهد شد.
