زنگ خطر جهانی برای نظام سلامت و ضرورت اقدام فوری در قالب رویکرد

به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی استان، بیانیه خبری تخصصی و راهبردی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج به مناسبت هفته جهانی آگاهی از مقاومت میکروبی (۲۷ آبان تا ۳ آذر ۱۴۰۵)

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی/ بحران خاموش «مقاومت میکروبی»؛ زنگ خطر جهانی برای نظام سلامت و ضرورت اقدام فوری در قالب رویکرد «سلامت واحد»

دکتر مسلم شریفی، گفت: مقاومت میکروبی (AMR) امروزه به یکی از بزرگ‌ترین تهدیدات سلامت عمومی، امنیت غذایی و توسعه پایدار در سطح جهان و ملی تبدیل شده است.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی استان کهگیلویه و بویراحمد، تصریح کرد: در حالی که داروهای ضدمیکروبی قرن‌هاست به عنوان پشتوانه‌ای حیاتی برای درمان بیماری‌های عفونی انسان، دام و گیاه شناخته می‌شوند، مصرف بی‌رویه، نادرست و خودسرانه این داروها، کارایی این ابزار نجات‌بخش را به شدت مختل کرده است.

بر پایه این گزارش، به مناسبت فرا رسیدن هفته جهانی آگاهی از مقاومت میکروبی (۱۸ تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶ / ۲۷ آبان لغایت ۳ آذر ۱۴۰۵)، دکتر مسلم شریفی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج و رئیس مرکز بهداشت استان، طی یادداشتی تخصصی ابعاد نگران‌کننده این بحران را تشریح کرد.

 دکتر شریفی با اشاره به هشدار سازمان جهانی بهداشت (WHO) تصریح کرد: آمارها نشان می‌دهند که در سال ۲۰۲۱ میلادی، حدود ۱.۱۴ میلیون مرگ منتسب و ۴.۷۱ میلیون مرگ مرتبط با مقاومت میکروبی در جهان رخ داده است. پیش‌بینی‌های تکان‌دهنده حاکی از آن است که در صورت تداوم روند فعلی و عدم اقدام قاطع، این رقم تا سال ۲۰۵۰ میلادی به سالانه ۱۰ میلیون مرگ خواهد رسید.

این مقام مسئول در دانشگاه علوم پزشکی، گفت: برای درک عمق این فاجعه کافی است بدانیم آمار مرگ‌ومیر سالانه مقاومت میکروبی به‌مراتب از مجموع تلفات ناشی از بیماری‌هایی چون HIV (۶۰۳ هزار نفر) و مالاریا (۶۰۸ هزار نفر) بیشتر بوده و با کل تلفات همه‌گیری کووید-۱۹ از ابتدا تا پایان سال ۲۰۲۴ (۷.۱ میلیون نفر) قابل مقایسه است.


وی عنوان کرد: علاوه بر ابعاد انسانی، ابعاد اقتصادی این پدیده نیز ویرانگر است؛ بر اساس برآوردهای بانک جهانی، مقاومت میکروبی می‌تواند تا سال ۲۰۵۰ منجر به ۳.۸ درصد کاهش صادرات جهانی، ۷.۵ درصد کاهش تولیدات دامی و سقوط ۲۸ میلیون انسان دیگر به گرداب فقر مطلق شود.
رئیس مرکز بهداشت استان با اشاره به چالش‌های جدی نظام سلامت کشور در این حوزه خاطرنشان کرد.


دکتر مسلم شریفی گفت: بر اساس گزارش‌های نظام مراقبت بین‌المللی GLASS، جمهوری اسلامی ایران طی دو سال اخیر از میان ۶۲ کشور مشارکت‌کننده در برنامه جهانی پایش مصرف داروهای ضدمیکروبی، بالاترین میزان مصرف را به خود اختصاص داده است و بررسی مطالعات انجام‌شده در کشور بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ نشان می‌دهد شیوع خوددرمانی با آنتی‌بیوتیک‌ها در ایران بین ۲۱.۳ درصد تا ۸۶ درصد نوسان دارد، در حالی که میانگین جهانی این شاخص ۳۸.۸ درصد است. ۳۶ درصد از این موارد خوددرمانی، از طریق داروهای ذخیره‌شده در منزل صورت می‌گیرد.

 رییس مرکز بهداشت استان، بیان کرد: پژوهش‌ها نشان می‌دهند عواملی چون تصور نادرست بی‌خطر بودن دارو (۹۳ درصد)، تجربه مصرف قبلی (۸۷.۶ درصد)، شلوغی و محدودیت وقت در مراکز درمانی (۸۲ درصد) و سابقه قبلی بیماری (۷۳ درصد) از مهم‌ترین محرک‌های این رفتار پرخطر هستند، همچنین داده‌های بالینی سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد مقاومت باکتری‌های بیمارستانی در برابر «کارباپنم» (به‌عنوان آخرین سنگر دارویی برای بیماران بدحال بستری) به سطوح بحرانی رسیده است؛ به‌طوری‌که میزان مقاومت میکروب «آسینتوباکتر» به ۹۲ درصد، «کلبسیلا» به ۶۶ درصد و «سودومونا» به ۶۳ درصد بالغ گردیده است.

وی با بیان اینکه ین ارقام زنگ خطری جدی برای بازگشت به دوران پیش از کشف آنتی‌بیوتیک‌هاست را تشریح کرد.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با بیان اینکه شعار «سلامت واحد، اقدام واحد؛ هم‌اکنون برای پیشگیری از مقاومت میکروبی اقدام کنیم»  از طرف سزمان بهداشت جهانی به عنوان شعار هفته آگاهی رسانی مقاومت میکروبی تیین شده است عنوان کرد: مفهوم «سلامت واحد» (One Health) بر این واقعیت تأکید دارد که سلامت انسان، حیوانات، گیاهان و محیط‌زیست درهم‌تنیده است. پایداری مقاومت میکروبی در دامپزشکی یا کشاورزی به سرعت زنجیره غذایی و محیط‌زیست را آلوده کرده و سلامت انسان را به خطر می‌اندازد؛ بنابراین مهار این بحران نیازمند عزم ملی و بین‌بخشی با مشارکت فعال وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی، جهاد کشاورزی، مراکز دانشگاهی، صنایع داروسازی و رسانه‌هاست.


 دکتر شریفی در پایان با تأکید بر لزوم اصلاح فوری الگوهای مصرف و رفتار درمانی، توصیه‌های راهبردی زیر را مطرح کرد:
۱. پرهیز از تجویز و مصرف بی‌رویه: آنتی‌بیوتیک‌ها هیچ‌گونه اثری بر عفونت‌های ویروسی (همچون سرماخوردگی، آنفلوانزا و گلودردهای رایج) ندارند؛ لذا شهروندان باید از اصرار به پزشک برای دریافت آنتی‌بیوتیک و مصرف خودسرانه داروهای باقی‌مانده در منزل خودداری کنند.
۲. تکمیل دوره درمان: در صورت تجویز آنتی بیوتیک ها توسط پزشک، دوره درمان باید به‌ طور کامل و دقیق (بر اساس دوز و ساعات تعیین‌شده) مصرف شود و از قطع خودسرانه دارو پس از بهبودی نسبی جداً پرهیز گردد.
۳. تقویت پیشگیری: رعایت دقیق
آرش اعلائی: بهداشت فردی (شست‌وشوی مکرر دست‌ها)، واکسیناسیون به‌موقع، رعایت اصول کنترل عفونت در مراکز درمانی، و مصرف فرآورده‌های غذایی سالم و آب بهداشتی، پایه‌ای‌ترین روش‌های پیشگیری از ابتلا به عفونت‌ها و در نتیجه کاهش نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک است. حفاظت از اثربخشی داروهای ضدمیکروبی و صیانت از سلامت نسل‌های آینده، یک وظیفه اخلاقی، اجتماعی و حرفه‌ای است که تحقق آن نیازمند اهتمام جدی تمامی اعضای جامعه و ارکان نظام سلامت خواهد بود.

تصاویر پیوست